زنگ خطر نزاع های خیابانی به صدا درآمده است

چاقوی پرخاشگری بر گردن کلان شهرها

دریاقدرتی پور- صدای پرخاشگری در کلان شهرها  گوشخراش شده است مردم این روزها باهم دعوا دارند و نزاع در شهرهای بزرگ خیلی وقت است ترمز بریده.

با یک بررسی ساده می توان علل بروز این پدیده در شهرها را مشخص کرد عواملی که ممکن است با قرار گرفتن در کنار هم نقش تعیین کننده ای در پرخاشگری داشته باشند. آب و هوا، شرایط اقلیمی و تاریکی و روشنایی محیط  و ...مسائلی هستند که روی رفتار انسان ها تاثیرات زیادی می گذارند و شاید به همین خاطر است که تابستان درصد بیشتری از سهم دعواها را به خود اختصاص می دهد. فصل گرم به گفته کارشناسان آمار صعودی پرخاشگری را دو چندان می کند و اعداد دعواها در روزهای گرم سال خودشان را بیشتر نشان می دهند تا جایی که طبق آمارهای رسمی در این زمان با افزایش 40 درصدی خشونت های خیابانی روبرو می شویم.

کاهش آستانه تحمل موضوعی است که در آمارها به خوبی خودش را نشان می دهد و نه تنها مسئولان دولتی، بلکه بسیاری از صاحب نظران اجتماعی هم زنگ خطر آن را به صدا در آورده اند و معتقدند شیوع پرخاشگری در کشور نشان دهنده فشار فراوانی است که برروان شهروندان وارد می شود تا جایی که هر قدرهم فرد مقاوم باشد، در نهایت این فشارها موجب بروز رفتارهای خشونت بار می شود .

به گفته کارشناسان، اکنون بیش از 40 درصد از مراجعان پزشکی قانونی به دلیل رفتار خشونت بار "بیمار" تشخیص داده می شوند، بیمارانی که به اضطراب و افسردگی مبتلا هستند. البته سازمان پزشکی قانونی با ارایه آماری اعلام کرده است که در دهه 80(1380 تا1390) بیش از 11 هزار و 100 نفر براثر اصابت سلاح سرد فوت کرده اند آمار این سازمان نشان می دهد میانگین سالانه چنین قتل هایی بیش از هزار و 100 مورد است.

بیشترین آمار قتل در 10 سال گذشته مربوط به سال 1384 با هزار و 196 مورد بوده و کمترین آمار هم در سال 1380 با 977 نفر ثبت شده است.

سه کلان شهر در صدر نزاع

بر اساس آمارها، سه استان بزرگ در کشور رتبه های بالای پرخاشگری و نزاع را به خود اختصاص می دهند. تهران، خراسان رضوی و اصفهان از جمله استان هایی هستند که بالاترین درصدها را دارند در این بین نه تنها عواملی که در بالا ذکر شد بلکه  پرخاشگری در شهرهای مختلف بسته به باورهای فرهنگی نیز متفاوت است. به طوریکه در اصفهان پرخاشگری میان زنان 7 درصد بیشتر از مردان گزارش شده است. در بسیاری از شهرها از جمله تهران پرخاشگری مردان بیشتر از زنان است و در شهرهای توریستی و مسافرتی مثل استان‌های شمالی پرخاشگری بین زنان و مردان مساوی گزارش شده است اما در سایر استان‌ها پرخاشگری مردان بیشتر از زنان است.

مجتبی ناجی، روان شناسی است که دعواهای اصفهانی ها را به دلایل مختلف می داند. دعواهایی که ناشی از وضعیت بد اقتصادی است و یا گاهی به خشکی زاینده رود مربوط می شود.

به نظر او وقتی که ناکامی ایجاد می شود، در روان شناسی عکس العملی که به دنبال دارد، پرخاشگری است. ناجی این دلایل را بر اساس تحقیقاتی می داند که باید انجام شود وگرنه نمی توان به صراحت گفت که مردم اصفهان برای خشک شدن زاینده رود پرخاشگر شده اند و یا موضوع دیگری:« با توجه به اینکه اقتصاد اصفهان بر پایه بازار می چرخد، ممکن است، مشکلات مربوط به رکود و غیره ناکامی ایجاد کرده و همین مساله باعث پرخاشگری شود اما این فقط یک فرضیه است. این در حالی است که گاهی نزاع ها تنها برای ترساندن حریف به کار می رود اما ممکن است پیامدهای جبران ناپذیری داشته باشد».

غمگینی و افسردگی دو عامل موثر پرخاشگری

غمگینی عامل دیگری است که به پرخاشگری کمک می کند. موضوعی که یکی از عوامل موثر در بروز بسیاری از آسیب های اجتماعی تلقی می شود.

افشین طباطبایی، پژوهشگر اجتماعی در این زمینه اعتقاد دارد:" متاسفانه جامعه ما یک جامعه غمگین به شمار می رود و بر اساس آمارها ما جزء کشورهای غمگین دنیا به حساب می آییم و این موضوع می تواند به رشد خشونت در جامعه کمک کند. چرا که شاد بودن دقیقا رابطه معکوسی با خشونت و نزاع های خیابانی داشته و باعث کاهش جرایم می شود".

افزایش شادی در برابر کاهش جرایم اجتماعی و خشونت حاصل از آن در جامعه، نکته‌ و راهکاری است که اکثر کارشناسان به آن اذعان داشته و بر روی آن تاکید می کنند. دکتر احمد پدرام، روان شناس و آسیب شناس اجتماعی بر این باور است که نقش کلیدی و تاثیرگذار شادی و نشاط اجتماعی بر کاهش خشونت موثر است.

وی معتقد است که زمینه‌های بروز خشونت، ریشه های مختلف دارد که از جمله آنها می توان به علل اجتماعی، فرهنگی، روانی و اقتصادی اشاره کرد.

الگویی که نیست

پدرام از یک موضوع ابراز نگرانی می کند اینکه جوانان ما این روزها دچار سردرگمی ارزشی شده اند و مشکل الگو سازی دارند از سویی دیگر هم مسائل محیطی مثل ترافیک، آلودگی های صوتی، محیط تنگ مثل آپارتمان ها بر نوع خلق و خوی افراد تاثیر می گذارد.

به گفته این روان پزشک مردم ما و به خصوص جوانان فضایی برای تخلیه انرژی ندارند و این خود به بروز پرخاشگری در جامعه کمک می کند و اگر مسائل و مشکلات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ما کاهش پیدا کند، خشونت نیز به دنبال آن کم‌تر خواهد شد.

پدرام از دیگر علل پرخاشگری را مشکلات اقتصادی، فقر، نبود نشاط جمعی و رفتارهای نادرست مردم عنوان می کند و می گوید: رنگ‌های تیره در حال حاضر الویت پوششی افراد جامعه ماست، که این خود از نظر روانی بسیار مهم است. باید جامعه را تشویق کرد تا از نشانه‌های شادی‌آوری مانند رنگ بیشتر بهره ببرد و من معتقدم باید از مکانیسم های شادی استفاده کرد تا کمتر شاهد پرخاشگری در جامعه باشیم.

او حتی رفتارها منفعلانه و حتی برخی از دروغ ها در بین مردم  و  یا دانش آموزان را جزئی از رفتارهای پرخاشگرانه دانسته و می گوید: بالا بردن تحمل،  ورزش کردن و به طور کلی ایجاد مهارت های بین فردی می تواند راهکاری برای کاهش پرخاشگری باشد، با توجه به اینکه وضع موجود، وضعی آسیب‌زاست که مولد انواع تنش‌های اجتماعی خواهد بود و اگر تغییری در این وضع صورت نگیرد، در چندسال آینده با آسیب‌های بیشتر و گسترده‌تری روبرو خواهیم شد.

شادی حلقه مفقوده جامعه ایرانی

این نویسنده و محقق با تاکید بر نقش مهم شادی و آرامش در جامعه معتقد است: در جامعه‌ای که شادی و فعالیت‌های جمعی نشاط‌آور وجود نداشته باشد، خشونت به مرور رشد می‌کند. برای مثال کارمندی  را در نظر بگیرید که به دلیل کمی حقوقش کارشکنی می کند و با ارباب رجوع بدرفتاری می کند و باعث ناراضی شدن او می شود و ارباب رجوع نیز قطعا عصبی و ناراحت خواهد شد و این چرخه ادامه دارد و به خانه  و خانواده و خیابان کشیده می شود. درنتیجه تمام سیستم اجتماعی را باید در ایجاد خشونت سهیم بدانیم. متاسفانه در حال حاضر در جامعه ما مواردی که به آرامش جمعی افراد کمک کنند اندک است.

پیش زمینه 90 درصد قتل ها خشم اولیه

بر اساس تحقیقات انجام شده، 90 درصد از قتل‌هایی که در کشورمان اتفاق می‌افتد خشم اولیه باعث به‌وجود آمدن آنها شده که از این تعداد 70 درصد قتل‌ها با پیش زمینه پرخاشگری بوده و مابقی شوخی‌هایی بوده که منجر به قتل شده است.

به اعتقاد دکتر پدرام، ضعف آموزش حقوق شهروندی و مهارت‌های زندگی توسط خانواده‌ها، آموزش و پرورش و رسانه‌ها درگیری‌های لفظی را در جامعه ما رشد داده و همین علت باعث بروز نزاع های فیزیکی و افزایش آمار جرایم شهری شده است.

مساله ای که اگر حل نشود معلوم نیست جامعه ما را به کجا می کشاند. به گفته کارشناسان ورود سازمان های مردم نهاد به این بخش و مشارکت  های مردمی می تواند بهترین راهکار برای حل این معضل باشد.